MUQDISHO, Soomaaliya – Go’aankii ay Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ka soo saartay muddo-kordhinta Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ayaa dhaliyey walaac cusub oo ku saabsan xiriirka dowladda Federaalka iyo hay’adaha maaliyadeed ee caalamiga ah, iyadoo ay soo baxayaan warar sheegaya in Bangiga Adduunka uu ka fiirsanayo hakinta ku-meel-gaarka ah ee taageerada miisaaniyadda dowladda Soomaaliya.
Warbixin ay baahisay warbaahinta Somali Guardian, iyadoo soo xiganaysa warbixin ay qortay Africa Intelligence, ayaa sheegtay in Bangiga Adduunku uu qiimeynayo suuragalnimada hakinta taageerada miisaaniyadda Soomaaliya, taas oo la xiriirta muranka siyaasadeed iyo sharci ee ka dhashay muddo-kordhinta hay’adaha dowladda Federaalka.
Si kastaba ha ahaatee, Bangiga Adduunka iyo dowladda Soomaaliya midkoodna weli si rasmi ah uma xaqiijin in go’aan kama dambeys ah laga gaaray hakinta dhaqaalahaas.
Go’aanka Maxkamadda Sare
Maxkamadda Sare ee Soomaaliya ayaa 5-tii November 2026 soo saartay go’aan ay ku sheegtay in muddo-xileedka Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud uu dhammaaday 15-kii May 2026, halka muddo-xileedyada labada Aqal ee Baarlamaanka Federaalka ay dhammaadeen 14-kii April 2026.
Maxkamaddu waxay sheegtay in wax-ka-beddelkii dastuurka ee Baarlamaanku ansixiyey bishii March 2026, kaas oo muddada xil-haynta hay’adaha dowladda ka dhigayay shan sano halkii ay markii hore ka ahayd afar sano, aanu si toos ah u khusayn hay’adihii xilka hayey xilligii wax-ka-beddelka la sameynayey.
Sidoo kale, Maxkamaddu waxay amartay in dhinacyada siyaasadda ay muddo 30 maalmood gudahood ku heshiiyaan hannaan doorasho oo la isla oggol yahay, iyadoo doorashooyinka lagu qabto muddo 90 maalmood gudahood ah.
Maxkamaddu waxay sidoo kale sheegtay in dowladda ay sii wadi karto oo keliya hawlaha maamul ee caadiga ah inta laga gaarayo xal siyaasadeed iyo doorasho.
Khilaafka dowladda iyo hay’adaha garsoorka
Go’aanka Maxkamadda Sare ayaa yimid xilli uu jiray khilaaf u dhexeeya madaxtooyada iyo hay’adaha garsoorka.
Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa 4-tii November ku dhawaaqay xil-ka-qaadista Guddoomiyihii Maxkamadda Sare, Baashe Yuusuf Axmed, isagoo magacaabay guddoomiye kale.
Hase yeeshee, Maxkamadda Sare ayaa tallaabadaas ku tilmaantay mid aan sharci ahayn, iyadoo sheegtay in xil-ka-qaadista guddoomiyaha maxkamaddu ay tahay inay marto habraac sharciyeed oo gaar ah.
Dhanka kale, Xeer Ilaaliyaha Guud ee Qaranka ayaa 6-dii November diiday go’aanka Maxkamadda Sare ee ku saabsan muddo-xileedka Madaxweynaha, isagoo ku dooday in aanu lahayn awood sharciyeed oo dhaqan-gal ah.
Arrintan ayaa sii xoojisay muranka ku saabsan awoodaha hay’adaha dowladda, madaxbannaanida garsoorka iyo hannaanka doorashooyinka dalka.
Maxaa ka dhalan kara hakinta taageerada dhaqaale?
Soomaaliya ayaa si weyn ugu tiirsan taageerada dhaqaale ee dalalka iyo hay’adaha caalamiga ah, gaar ahaan dhinacyada miisaaniyadda dowladda, adeegyada bulshada, dib-u-habaynta hay’adaha dowladda iyo mashaariicda horumarinta.
Haddii Bangiga Adduunku hakiyo taageerada miisaaniyadda, waxaa suuragal ah inay cadaadis soo wajahaan dhaqaalaha dowladda iyo awoodda ay ku dabooli karto kharashaadka joogtada ah.
Arrimaha ay saameyntu gaari karto waxaa ka mid ah bixinta mushaaraadka shaqaalaha dowladda, taageerada maamul-goboleedyada, adeegyada dowladda iyo qorshayaasha horumarinta.
Si kastaba ha ahaatee, waa muhiim in la kala saaro taageerada miisaaniyadda tooska ah iyo mashaariicda horumarineed ee Bangiga Adduunka maalgeliyo, maadaama hakinta qayb ka mid ahi aanay si toos ah uga dhignayn in dhammaan mashaariicda dalka laga joojiyey.
Khilaafkii Farmaajo iyo casharkii hakinta dhaqaalaha
Xaaladda hadda taagan ayaa dib u soo nooleysay xusuusta khilaafkii siyaasadeed ee Soomaaliya ka jiray dhammaadkii muddo-xileedkii madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo sannadkii 2021.
Xilligaas, Soomaaliya waxay wajahaysay muran la xiriiray muddo-kordhin iyo dib-u-dhac ku yimid doorashooyinka. Hay’adaha caalamiga ah, oo ay ku jireen Bangiga Adduunka iyo Midowga Yurub, ayaa hakiyey ama dib u dhigay taageero miisaaniyadeed oo ay siin jireen dowladda.
Warbixinnada la xiriira xaaladdaas ayaa tilmaamay in hakinta dhaqaalaha ay dowladda ku keentay cadaadis dhanka lacagta iyo bixinta kharashaadka joogtada ah. Arrintaas ayaa hadda dhalisay isbarbardhig siyaasadeed oo ku saabsan xaaladda uu dalku wajahayo.
Maxaa xiga?
Indhaha ayaa hadda lagu hayaa tallaabooyinka ay qaadi doonaan dowladda Federaalka, Maxkamadda Sare, mucaaradka iyo maamul-goboleedyada, si loo helo hannaan siyaasadeed oo lagu xalliyo khilaafka taagan.
Waxaa sidoo kale muhiim noqon doona mowqifka Bangiga Adduunka iyo hay’adaha kale ee taageera miisaaniyadda Soomaaliya, maadaama dhaqaalaha dibadda uu qayb weyn ka yahay qorshayaasha dowladda.
Haddii hakinta taageerada miisaaniyadda ay dhab noqoto, waxay dowladda ku keeni kartaa caqabado dhaqaale oo dheeraad ah, gaar ahaan xilli dalka uu wajahayo caqabado amni, dhaqaale iyo kuwo siyaasadeed.
Khilaafka ka dhashay muddo-kordhinta Madaxweynaha Xasan Sheekh Maxamuud ma aha oo keliya muran ku saabsan muddada xil-haynta, balse wuxuu sidoo kale taabanayaa kalsoonida hay’adaha dowladda, madaxbannaanida garsoorka, hannaanka doorashooyinka iyo xiriirka Soomaaliya la leedahay saaxiibadeeda caalamiga ah.
Ilaa hadda, hakinta cusub ee Bangiga Adduunka ma laha xaqiijin rasmi ah. Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in la sugo war rasmi ah oo ka soo baxa hay’addaas.

